ELMANIN DÖLLENME BİYOLOJİSİ />

ELMANIN DÖLLENME BİYOLOJİSİ

Kültürü yapılan elmaların kökeninin Kafkasya olduğuna inanılmaktadır. Anadolu, elmanın anavatanı içerisinde yer almaktadır. Anadolu’da elma kültürüne özellikle; İç Anadolu’da nemli vadilerde, Doğu Anadolu’da alçak vadilerde, Ege bölgesinde 500 m. den daha yüksek yerlerde, Güneydoğu Anadolu’da ise 1000-1200 m. yüksekliklerde rastlanmaktadır.

Çiçek tozlarının dişicik borusuna erişimi

Türkiye’de tarım alanlarının % 5.5- 6.0’sı meyve-zeytin-bağ alanı olarak değerlendirilmekte ve yılda yaklaşık 14 milyon ton meyve üretimi gerçekleştirilmektedir. Bu üretimin % 24’ünü yumuşak çekirdekli meyveler, yumuşak çekirdekli meyve üretiminin ise % 84’ünü elma üretimi oluşturmaktadır.

Uluslararası bilgi akışı, farklı elma çeşitlerinin popülaritesinde de çok büyük bir etkiye sahiptir. Çoğu ülkelerde yetiştiriciler kendi bölgelerinde geleneksel olan bazı çeşitleri üretmeye devam ederlerken, çeşitli üretim ve pazarlama stratejileri nedeniyle yeni çeşitler ortaya çıkarılmıştır.

1980-1990’larda ise Jonagold, Gala, Braeburn çeşitlerinin piyasaya girmesi ile çeşitler arasındaki rekabet devam etmiştir ve bu rekabetin sürmesi beklenmektedir. Türkiye’de üretilen elmanın büyük bir kısmı yurt içinde tüketilmektedir. 10 yıllık ortalamaya göre Türkiye’de kişi başına 33.5 kg elma tüketilmektedir.

İlerleyen yıllarda dünya pazarına yeni çeşitlerin hakim olacağı beklenmektedir. Bu yeni çeşitlerin yetiştiriciliğinin yaygınlaştırılabilmesi için öncelikle bahçe tesisi ve kültürel işlemler ile ilgili bilinmeyen veya ekolojiye göre değişiklik gösteren özelliklerinin ortaya konması gerekmektedir.

Bu özelliklerden birisi de uygun tozlayıcı çeşit tespitidir. Pratik olarak yaprağını döken meyve ağaçlarının çoğu meyve tutumu için döllenmeye ihtiyaç duyar. Bunun içinde öncelikle tozlanma gereklidir. 

DÖLLENME BİYOLOJİSİ

Çiçek tozlarının görünümü

Tek bir çeşit ile kurulmuş elma bahçelerinde bol çiçek görülmesine rağmen, meyve tutumunda ki yetersizliğin en büyük nedeni döllenme sorunudur. Elma çeşitleri genel olarak kendine kısırdırlar. Yani, kendi çiçek tozları ile döllenemezler.

Mutlaka başka bir dölleyici çeşidin çiçek tozlarına ihtiyaçları vardır. Bu nedenle bahçe kurulurken iyi bir çeşit karışımı tertiplenmelidir. Çeşit karışımı yaparken, tercih edilen ana çeşidin dölleyici çeşidini (veya çeşitlerini) bilmek gerekir. Dölleyici çeşit tablosu aşağıda verilmiştir.

Döllenme Probleminin Çözümünde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Elma bahçesi, tozlanma döllenme bakımından en elverişli bir plana göre kurulmalıdır. Dölleyici çeşidin esas çeşide oranı % 10-15 olmalıdır. Bu orana göre, dikimde her yüz fidandan 10-15 adedi dölleyici çeşitten, 85-90 adedi ise esas çeşitten oluşmalıdır. Dölleyici çeşitler ana çeşitten 12-15 metreden daha uzakta olmamalıdır.

  • Seçilecek çeşitler arasında periyodiste bakımından bir uyuşmazlık olmamalıdır.

Periyodiste, ağaçların bir yıl meyve verip, müteakip yıl dinlenmeleri demektir. Dölleyici olarak seçtiğimiz çeşit böyle bir karakterde ise bu çeşidin dinlenme yılında döllenme olmaz. Mesela Amasya Elması mutlak peryodiste gösteren bir çeşittir. Red Delicious ve Golden Delicious ise bir yıl çok, bir yıl orta derecede meyve verirler. Jonathan ve Rome Beauty çeşitleri ise her yıl düzenli meyve verme karakterindedirler.

  • Seçilecek çeşitler arasında çiçek açma tarihlerinde önemli bir farklılık olmamalıdır.

Yukarıda ki çeşitler içerisnde, Red Delicious, Golden Delicious ve Jonathan aynı tarihlerde çiçek açmasına mukabil, Rome Beauty bu üç çeşitten daha sonra çiçek açar. Bu nedenle Rome Beauty çeşidi bu üç çeşit için uygun dölleyici olamaz.

  • Elmalarda ki yabancı döllenmeyi % 90 arılar yapar.

Genç elma bahçeleri için gerekli arı miktarı her dört dekar için bir kovan veya her 30-40 dekar için 15 000 – 20 000 arıdır. Tam verime geçmiş ağaçlar için bu miktar 3-4 katına çıkarılmalıdır. Çiçek zamanı arı çalışması ve tozlanmanın sağlanabilmesi için bahçeler ilaçlanmamalıdır.

Bazı elma çeşitlerinin dölleyicileri