CEVİZDE ÇİÇEK YAPISI />

CEVİZDE ÇİÇEK YAPISI

CEVİZDE ÇİÇEK YAPISI

Cevizde çiçekler bir cinslidir; yani bir ceviz ağacında erkek ve dişi organlar aynı ağaçtadır fakat ayrı çiçekler üzerinde yar alırlar (tek evcikli).

Cevizler monoic, yani tek evcikli bitkilerdir. Erkek ve dişi çiçekler aynı ağaçta fakat farklı yerlerde bulunur.

Bir önceki gelişme döneminin sürgünleri üzerinde bulunan yan tomurcuklardan oluşan püsküller erkek çiçekler, o yılki gelişme dönemine ait ilkbahar sürgünlerinin ucunda meydana gelen çiçekler ise dişi çiçekler olarak adlandırılır.

Genellikle 1-3 dişi çiçek bir arada bulunur. Ancak 10-18 dişi çiçeğin bir arada bulunup salkım cevizlerin oluştuğu da bilinmektedir.

Erkek çiçekler bir önceki gelişme döneminin sürgünleri üzerinde bulunan yan tomurcukların ilkbaharda gelişmesiyle meydana gelen 5- 20 cm boyundaki yeşil renkli ve aşağı doğru sarkık püsküller (kedicik) üzerinde meydana gelirler.

Erkek Çiçekler (Kedicik):

  • Genellikle 2 yaşlı dallar üzerinde (bir önceki gelişme dönemi sürgünü üzerinde) iri, yuvarlak-konik, koyu-gri renkli, çıkıntılar halinde bulunan, yan tomurcukların ilkbaharda sürmesiyle meydana gelen, 5- 15 cm boyunda, yeşil renkli, aşağı doğru sarkan püsküller üzerinde bulunurlar.
  • Sayıları, türe, çeşide, gelişme kuvvetine göre değişir. Bir püskül üzerinde 10-100 adet erkek çiçek bulunur. Braktecik ve periantlar birleşerek 6 parçalı örtü oluşturmuşlardır.
  • Her erkek çiçek 13-18 arasında erkek organa sahiptir. Her anterde yaklaşık 900 polen bulunur.
  • Olgun bir ceviz ağacı 5000 püskül üretebilir. Püsküllerin herbiri 1-4 milyon arasında polene sahiptir. Genel olarak cevizlerde ortalama polen çimlenme oranı %20-25 olduğu hatırlanırsa ağacın saçtığı polen miktarının yeterli olabileceği kabul edilebilir. Bir ağaç 5 ila 20 milyar polen üretebilir.
  • Bir ağaçta dişi çiçek sayısının erkek kedicik sayısına oranı 1/7-8 arasındadır. Püskül tomurcukları, büyüme mevsiminin başlangıcında, ilk sürgünlerin görülmesiyle birlikte farklılaşmaya başlar (yaz başlarında). Erkek çiçeklerin (kediciklerin) ortalama uzunlukları 5-15 cm arasında değişebilmektedir. Bir kedicik üzerinde 10-100 tane erkek çiçek bulunur.

Dişi Çiçekler:

  • Gelişme döneminde ilkbahar sürgünlerinin ucunda meydana gelirler.
  • Genellikle 2-3 tanesi bir arada bulunur. 10-12 bir arada da olabilir.
  • Dört periant yaprağı ile braktecikleri ovaryum ile kaynaşmıştır. Çanak yaprak 3-6 adettir, taç yaprak ise yoktur.
  • Dişi organı taşıyan çiçekler: Bir brakte ile iki brakteciğin birleşmesinden oluşan bir kılıf, dört loblu bir çiçek örtüsü ve bir gözlü, iki karpelli, alt durumlu bir yumurtalık ile büyük loblu bir stigmadan ibarettir. Yumurtalık içinde bir yumurta hücresi vardır. Döllenince tek tohum oluşur.
  • Kılıf ve çiçek örtüsü: Meyvenin dışındaki yeşil kabuğu (kal)
  • Yumurtalık duvarı: Meyvenin sert kabuğu
  • Embriyo: İç ceviz
  • Tohumda endosperm yoktur. Yenen kısım, tohumun kotiledonlarıdır, çok yağlıdır.
  • Eski çeşitlerde bir önceki yılın sadece uç ve uç altı tomurcuklarından biri meyve veren sürgünleri oluşturmaktadır.
  • Payne, Serr, Tehema gibi çeşitlerde, bir önceki mevsimin yan tomurcuklarının büyük kısmı dişi çiçek oluşturan sürgünler verir.
  • Yaprak tomurcukları, kış sonlarında dişi çiçekleri oluşturdukları için karışık tomurcuklardır.
  • Dişi çiçeklerin oluşumu ve gelişmeye başlamaları çeşitlere, ekolojiye göre farklıdır.
  • Dişi çiçeklerde oluşum başlangıcı kış sonları (Şubat-Nisan) aylarına rastlar
Cevizde erkek ve dişi çiçekler

Çiçek Yapısı ve Döllenme Biyolojisi:

Bir önceki gelişme döneminin sürgünleri üzerinde bulunan yan tomurcuklardan oluşan püsküller erkek çiçekler, o yılki gelişme dönemine ait ilkbahar sürgünlerinin ucunda meydana gelen çiçekler ise dişi çiçekler olarak adlandırılır.

İlkbahar gelişme döneminde sürgünlerin ucunda meydana gelen dişi çiçeklerin sayısı 1- 26 arasında değişebilir. Dişi çiçekte 4 perianth yaprağı ile braktecikler ovaryum ile kaynaşmıştır. Çanak yaprak sayısı 3- 6 arasında olup taç yaprak yoktur. Stigma girintili çıkıntılıdır, yumurtalıkta bir tohum taslağı bulunur. Yumurtalık dış duvarı meyvenin dışındaki yeşil kabuğu meydana getirirken, sert kabuk yumurtalık iç duvarlarının sertleşmesinden meydana gelir. Ceviz içi, embriyo ve tohum kabuğundan oluşan tohumdur. Yenen kısım doğrudan doğruya kendisidir.

Cevizde dişi çiçek

Tozlanma rüzgarlarla meydana gelir. Çiçektozu kısırlığı ve döllenmede uyuşmazlık bilinmemektedir. Yani tüm ceviz çeşitleri karşılıklı olarak birbirlerini döllerler. Cevizlerdeki tozlanma problemi uyuşmazlıktan çok dikogami (erkek ve dişi çiçeklerin farklı zamanlarda olgunlaşması) nedeniyledir. Çiçeklerde çiçek tozu kısırlığı ve döllenmede uyuşmazlık gibi durumlara rastlanmaz ise de verimin garanti altına alınması için bir bahçede mutlaka protandri ve protogeni çeşitler karışık olarak yetiştirilmelidir. Cevizlerde erkek ve dişi çiçekler aynı zamanda olgunlaşmamaktadır. Erkek ve dişi çiçeklerin farklı zamanda açmaları ve olgunlaşmalarına dikogami denir.

Erkek çiçekleri önce açan ve olgunlaşan çeşitler protandri, dişi çiçekleri önce açan ve olgunlaşan çeşitler protogeni, erkek ve dişi dişi çiçekleri aynı zamanda açan ve olgunlaşan çeşitlere ise homogami olarak tanımlanmaktadır. Cevizlerde dikogami nedeniyle yabancı tozlanma söz konusu olduğu için uygun tozlayıcı çeşitlerin belirlenmesi ceviz yetiştiriciliğinde en önemli konuların başında gelmektedir

Yeni kurulacak plantosyonlarda seçilecek çeşitlerin döllenme biyolojileri iyi araştırılmalıdır. Değişik ekolojilerde yapılan araştırma sonuçları, ceviz populasyonlarında protandri ve protogeni çiçeklenme şekillerinin yaklaşık olarak eşit oranlarda bulunduğunu göstermiştir. Cevizlerde yıllara göre çiçeklenme zamanlarında farklılıklar gözlense de dikogomi tipi kararlılık göstermektedir. Yani protandri olan bir çeşit her inceleme yılında protandri olarak saptanmıştır.

Cevizlerde bir ağaçta bulunan çiçeklerin çiçeklenme süreci farklılık göstermektedir. Tacın dış kısmındaki çiçekler tacın iç kısmındaki çiçeklere göre daha erken çiçeklenmektedirler. Çiçeklenme süresini etkileyen diğer bir özellik ise dikogami tipidir. Protogeni ağaçlarda çiçeklenme süreci protandri ağaçlara göre daha uzun sürmektedir. Sıcak ilkbahar ve sıcak rüzgarlı koşullar, erkek çiçek gelişimini çabuklaştırıp polen saçımını hızlandırmaktadır. Bazı ceviz çeşit ve tiplerinde erkek ve dişi çiçek aynı anda açmayıp olgunlaşmadıkları halde ağaçta erkek ve dişi çiçeğin açma ve olgunlaşma zamanı sadece birkaç gün çakışabilir. Bu süre bir miktar meyve tutumuna olanak sağlayabilir. Ancak bu durum verimi garanti altına almaz.

Tozlayıcı olarak seçilen çeşitlerin çiçek tozu verimlerine ve polen çimlenme oranlarının yüksek olmasına dikkat edilmelidir. Tozlayıcı çeşitlerin bahçede yerleştirilmesinde, ekolojinin ve bahçe yerinin önemi büyüktür. Nemli bölgelerde veya rüzgara kapalı alanlarda polen taneleri havada asılı kalacakları için tozlayıcı çeşitlerin diğer ağaçlara daha yakın yerleştirilmelidir. Tozlayıcı çeşitlerle, diğer çeşitler arasında sağlanacak 60- 90 m’lik bir mesafe tozlanmayı garanti altına alacaktır. Cevizlerde polen çimlenme oranı bakımından çeşitler arasında önemli farklılıklar mevcuttur. Polenlerde % 0-90 oranında çimlenme gözlenmektedir. Çiçek tozlarının çimlenme yetenekleri açık havada kısa sürede değişebilmektedir. Özellikle döllenme zamanında, ortam sıcaklığının 25 0C'nin üzerinde olması ve oransal nemin ise %30'un altına düşmesi polen çimlenmesinde sorunlara neden olabilir.

Tohumdan yetişmiş ceviz populasyonları içinde üstün özellikli ceviz tiplerini seçmek amacıyla yapılan birçok seleksiyon çalışmasında, erkek çiçek ceviz üretmeyen ceviz ağaçlarına da rastlamak mümkündür. Gürün ekolojik koşullarında erkek çiçek üretmeyen bir ceviz ağacı bulunmuştur. Reseptiv dönemde olan dişi çiçeklerin lobları arısında yaklaşık 45 0C'lik bir açı oluşur ve polenin stigma üzerine tutunmasına imkan sağlayacak salgı salgılanır. Reseptiv dönemdeki çiçekler pembe renktedir. Dişi çiçeklerin reseptiv süreleri bir kaç gün sürer. Tozlanmanın en yüksek olduğu dönem lobların tam açık ve salgı içerdikleri dönemdir. Dişicik tepesi üzerine çok fazla miktarda polen tozu gelirse stigmanın solduğu, her stigmaya 10-18 polen geldiğinde ise normal bir döllenme ve meyve tutumunun gerçekleştiği belirtilmektedir. J.microcarpa ve J. mandshurica da genellikle ovaryumda 1-2 tane polen tüpü saptanmış ve tozlanmadan 3-4 gün sonra nucellusta 1 tanesi görülmüştür. J.regia ve J.nigra’da ovaryum veya stil dibinde polen tüpü olmadığı halde normal meyve gelişimi sağlanabilir

Bursa-İnegöl Ekolojik iklim koşullarında Ceviz Çiçeklerinin Tozlanma Durumu (Rakım: 300)

Apomiksis:

Döllenme olmadan çekirdekli meyve oluşumu. Apomiktik özellik gösteren ceviz çeşit ve tiplerinin tohumları dikilecek olursa, bu tohumlar döllenme ürünü olmadıkları için açılım göstermeyeceklerdir. Yani, apomiktik özellik gösteren verimli ve kaliteli bir çeşidin çoğaltılması tohumla yapılabilir. Cevizlerde apomiksis yok denecek kadar azdır. Bazı Kaman tiplerinin apomiktik oldukları iddia edilmekte. Ancak araştırmalar bu iddiaları doğrulamıyor. Tohumla çoğaltma yoluna asla gidilmemelidir.

Dikogami - Etkileyen Faktörler:

Ağacın yaşına göre değişir. Genç ağaçlarda daha belirgindir. Olgun ağaçlar hem daha fazla püskül üretirler, hem de bu püskülleri daha uzun sürede üretirler. Böylece erkek ve dişi çiçeklenme üst üste gelebilir.

  • İklim dikogami’yi etkiler. Ilık dönemlerde püsküllerin olgunlaşması (erkek çiçeklenme), dişi çiçeklenmeye göre daha çabuk meydana gelir. Bu durum protogeny çeşitler için (dişi çiçeklerin önce açması) iyi bir özelliktir. Çünkü böylece erkek ve dişi çiçeklenme daha iyi üst üste gelir.
  • Protandri gösteren (erkek çiçeklerin önce açması) çeşitlerde dikogamiyi daha komplike yapar. Kış sonları-ilkbahar başlarında soğuk havanın sürekliliği çiçeklenmeyi geciktirirken, ılık kışlar çiçek gelişmesini hızlandırma eğilimindedir.
  • Sıcaklık ve nemlilik çiçeklenme döneminin uzunluğuna direk etki eder. Sıcak ve kuru günler çiçeklenme periyodunu kısaltır. Soğuk ve nemli günler ise çiçeklenme periyodunu uzatır. Sıcaklık ve nemlilik, güneş ışığının miktarı, şiddeti, bahçe örtüsü, toprak nemi, rüzgar ve hava akımı vb. etkilenir.
  • Dikogami, coğrafi konumdan da etkilenir. Kıyı veya deniz iklimleri protogeny’i artırma eğilimindedir. İç vadilerde daha çok protadri meydana gelir. Protogeny gösteren çeşitler daha verimli.
  • Dikogami nedeniyle iyi bir meyve tutumu için, yabancı tozlanmaya ve uygun tozlayıcı seçimine ihtiyaç vardır. Bahçe iki veya daha çok çeşitle kurulmalıdır.
Aşılı Ceviz Ağaçlarının Çiçek Açma Zamanları (Rakım 300)

Bahçe Tesis Ederken Döllenme Biyolojisi Açısından Nelere Dikkat Edilmelidir?

Erken ve geç çiçek tozu veren çeşitler bir arada dikilecek olursa, her iki çeşidin dişi çiçekleri reseptif oldukları zaman tozlanma için yeterli çiçektozu bulabilirler. Tozlanacak ağacın polen kaynağına uzaklığı en fazla 60 – 90 m olmalıdır. Bahçe, polenlerin rüzgarla dolaşımı en iyi olacak şekilde kurulmalıdır. Bir sıra esas çeşit, bir sıra tozlayıcı çeşit olacak şekilde tesis edilebilir.

  • Chandler ceviz çeşidinin meyve yapacak olan dişi çiçekleri Nisan ortalarında açmakta ve Mayıs başında ise en yoğun çiçek açma dönemini yaşamaktadır. Chandler için tozlayıcı olarak önerilen Franquette ve Fernette cevizlerin erkek çiçekleri ise Mayıs ayının başlarına doğru en yoğun erkek çiçek açma dönemini yaşamakta olup, tozlanmayı gerçekleştirmektedirler.
  • Fernor ceviz çeşidi ise, Mayıs ayının başında dişi çiçekleri açmaktadır. Yoğun çiçek açtığı dönem ise Mayıs ayının ortalarıdır.  Fernor tozlaycısı olan Fernette ceviz de Mayıs ortalarına kadar erkek çiçek açma dönemi yaşamaktadır. 
Bursa - İnegöl iklim koşullarında Cevizlerin Yaklaşık Hasat Tarihleri (Rakım: 300)

İlkbahar geç donlarına maruz kalmamak için yapmanız gereken:

Ceviz yetiştiriciliğ yapacağımız bölgenin yıllık hava koşulları ile yukarıdaki çiçeklenme çizelgesini karşılaştırarak kendi bölgenize uygun fidanı tespit ediniz.