CEVİZ (Juglans regia L.) />

CEVİZ (Juglans regia L.)

ANAVATANI

ceviz meyvesiCevizin anavatanı bazı araştırıcılara göre İran’ın Ghilan bölgesidir; bazılarına göre ise Çin Karpat dağlarından güneyden itibaren Doğu Avrupa ve Türkiye, Irak, İran, Afganistan, Güney Rusya, Hindistan, Mançurya ve Kore’ye kadar uzanan geniş bir bölgedir.

Vavilov, cevizin gen merkezlerine Orta Asya ve Yakın doğu’yu; Okmanich ise sekonder merkez olarak Moldavya’yı eklemiştir.

Ceviz, orijini olarak kabul edilen İran’ın Hazer denizi kıyılarında 35-40º kuzey enlemleri arasında bulunan Ghilan bölgesinden; doğuda Himalaya dağlarından Çin topraklarına; batıda Kafkas dağları, Anadolu, Balkanlar ve Alp dağlarına doğru yayılmıştır.

Karpat dağlarından güneyden itibaren Doğu Avrupa ve Türkiye, Irak, İran’ın doğusundan ve Himalaya dağlarının ötesinde kalan geniş bir alanın doğal bitkisidir.

Pliny (M.S. 23-79) yazılarında cevizden söz ederek M.Ö. 750-500 yıllarında Romalılar tarafından İran’dan Avrupa’ya getirildiğini belirtmiştir. Romalılar ceviz meyvelerini bolluk sembolu ve konuk armağanı olarak kabul etmişlerdir, Jüpiter’in meyvesi veya kral ceviz (Juglans regia) olarak adlandırmışlardır.Türkiye'de ceviz

Romalılar İran orijinli ceviz ağaçlarından sağlıklı ve kaliteli olanlarını sınıflandırmışlardır. Anadolu’da yaşayan insanlar en azından 3000 yıldır bu bitkiyi tanımakta ve tarımını yapmaktadırlar. Günümüzde İsviçre Alplerinin 1000-1200 m. yüksekliğine kadar cevizin yetiştirilmesinde, Romalıların miladın ilk yüzyıllarında kuzeye doğru sürdürdükleri yayılma çabalarının etkisi olmuştur. Ceviz kültürü tahminen İtalya’dan Orta ve Güney Avrupa’ya yayılmış ve ilk kolonilerle de Amerika’ya götürülmüştür. İtalya’dan Fransa, İspanya, Portekiz’e, oradan da Almanya’nın güneyine ve İngiltere’ye, göçmenler aracılığı ile Amerika’ya götürülmüştür. Cevize ait bilgilere 1500’lü yıllarda İngiltere’de, 1800’lü yıllarda ise Amerika’da (California) rastlanmaktadır.

Yaygın ‘İngiliz cevizi’ ismi İngiliz kolonileri tarafından bu cevizin Amerika’ya götürülmüş olmasından kaynaklanmaktadır.

Türkiye cevizin gen merkezi üzerindedir. Tohumdan yetişmiş ceviz populasyonları içinde geç yapraklanan, yan dallarda meyve veren, hastalık ve zararlılara toleranslı, verimli ve meyve kalitesi yönünden üstün özellikli yüzlerce tip bulunmaktadır.

SİSTEMATİĞİ

ceviz ve pulSınıf: Dicotiledoneae (Çift çenekliler)
Takım: Juglandales (Cevizler)
Familya: Juglandaceae (Cevizgiller)
Cins: Juglans (Ceviz)
Tür: Juglans regia L. (Adi ceviz, İran cevizi, İngiliz cevizi, Anadolu cevizi)

  • Juglans californica L. (Kalifornia cevizi)
  • Juglans cinerae L. (Yağ cevizi)
  • Juglans hindsii Japs. (Köylü cevizi)
  • Juglans major Heller (Arizona cevizi)
  • Juglans nigra L. (Siyah ceviz)
  • Juglans sieboldiana (Japon cevizi)
  • Juglans australis (Arjantin cevizi)
  • Juglans boliviana (Bolivya cevizi) : Orta-güney Peru, Kuzey Bolivya
  • Juglans jamaicensis (Batı Hint adaları cevizi) : Küba, Haiti, Dominik
  • Juglans mandshurica (Mançurya cevizi) : Mançurya, Sovyetler Birliği
  • Juglans mollis (Guatemala cevizi) : Orta doğu Meksika
  • Juglans neotropica (And dağları cevizi) : Kuzey Peru, Ekvator, Venezuela
  • Juglans stenocarpa (Stenocarpa cevizi) : Mançurya
  • Juglans olanchana (Olanchana cevizi) : Guatemala, Honduras
  • Juglans cathayensis (Çin cevizi)

ÖNEMLİ CEVİZ TÜRLERİ

Juglans regia L. : Gümüşi-gri gövde rengi, 5-9-13 yaprakcıktan oluşan yaprak, kalın-ince, pürüzlü meyve. Tohum ve kalemleri blackline (Siyah çizgi) hastalığına neden olan Cherry Leaf Rol Virus’ü (CLRV) taşıyabilir.

Juglans hindsii Japs.(Köylü cevizi): 15-19 yaprakcıktan oluşan yaprak, yuvarlak, kalın kabuklu, çok pürüzlü meyveler. İlk kez Japson tarafından 1837 yılında Sakramento ırmağında bulunmuş, daha sonra Juglans californica var. hindsii olarak tanımlanmıştır. J. californica ve J. hindsii arasındaki farkların ekolojiden kaynaklandığı düşünülmektedir. Kesin değil, bu nedenle tür olarak kabul ediliyor. Kuzey Kalifornia’nın küçük bir bölümünün doğal bitkisidir.

Juglans nigra L. (Siyah ceviz): Doğu-Batı Amerika, Batı New Hampshire, Georgia, Minnesota, Atlantik okyanusu, Texas, Oklahama, Kansas, Nebraska doğal bitkisi. 45 m ye kadar boylanabilir, 15-23 yaprakcıktan oluşan yapraklar, büyük düzensiz çizgili 3-4 cm çapında meyveler.

Juglans californica (Kalifornia cevizi): Kuzey kalifornia doğal bitkisi. 5-6 bazen15 m ye boylanabilir. Meyveler küçük, düz, sert kabuklu.

Juglans rupestris (J. Microcarpa) (Teksas siyah cevizi): Teksas ve New Mexico’nun doğal bitkisi. 15-23 yaprakcıktan oluşan yapraklar, 1.5 cm çapında küçük meyveler. İyi topraklarda bile küçük ağaçlar oluşturur.

Juglans major heller (Arizona cevizi): New Mexico, Arizona, Colarodo, Kuzey Meksika’nın doğal bitkisi. 9-13 yaprakcıktan oluşan yapraklar, 2-3 cm meyve çapı, derin oluklu meyve kabuğu

Juglans cinerae L. (Yağ cevizi): Georgia ve Arkansas bölgelerinin doğal bitkisi. Amerikan ceviz türleri arasında soğuğa en dayanıklı olanıdır.